Hiệp phụ và luân lưu: quy định khi hoà sau 90 phút

Trận đấu vòng loại trực tiếp hoà sau 90 phút không kết thúc ngay tại đó. Điều lệ hầu hết các giải đấu quy định trình tự hiệp phụ luân lưu theo đúng hai bước cố định: đá hiệp phụ trước, rồi mới tới loạt sút nếu hiệp phụ vẫn không phân định được đội thắng. Không đội nào — kể cả khi cả hai huấn luyện viên cùng muốn — được phép bỏ qua hiệp phụ để vào thẳng loạt sút.

Hiệp phụ áp dụng khi nào

Hiệp phụ chỉ xuất hiện ở các trận đấu loại trực tiếp bắt buộc phải phân định thắng thua — tứ kết, bán kết, chung kết cúp quốc gia, các vòng knock-out của cúp châu lục, hoặc trận play-off cần chọn ra một đội đi tiếp. Các trận vòng bảng hay vòng đấu tính điểm không có hiệp phụ, hoà là kết quả cuối cùng. Khi cần thiết, hiệp phụ gồm hai hiệp 15 phút, đá đủ trọn 30 phút — luật bàn thắng vàng và bàn thắng bạc từng cho phép kết thúc sớm đã bị loại bỏ từ năm 2004 (Golden goal), nên trận đấu không dừng lại ngay cả khi có bàn thắng được ghi ngay phút đầu hiệp phụ.

Quyền thay người trong hiệp phụ

Luật bóng đá của IFAB cho phép các giải chính thức dùng tối đa 5 cầu thủ dự bị trong 90 phút, gói trong tối đa ba lần tạm dừng — nhiều lượt thay cùng một lần tạm dừng chỉ tính là một lần. Riêng hiệp phụ, luật viết theo hướng để ngỏ: nếu điều lệ giải cho phép thêm một lượt thay người ở hiệp phụ thì đội được thêm đúng một lần tạm dừng nữa, tức tối đa 6 lượt cho cả trận. Suất thay người vì chấn động não là suất bổ sung, nằm ngoài giới hạn thông thường (IFAB). Vì đây là lựa chọn của từng giải chứ không phải quy định chung, con số cụ thể phải đọc ở điều lệ giải năm đó.

Loạt sút luân lưu diễn ra theo trình tự nào

Nếu hiệp phụ vẫn hoà, trận đấu chuyển sang loạt sút luân lưu. Trọng tài tung đồng xu hai lần: lần đầu quyết định khung thành nào được dùng cho toàn bộ loạt sút, lần thứ hai quyết định đội nào được đá quả đầu tiên. Hai đội đá luân phiên, mỗi lượt một cầu thủ, đủ năm lượt đầu tiên. Nếu vẫn hoà sau năm cặp sút, loạt sút bước vào giai đoạn đấu loại từng cặp một — chưa phân định thì đá tiếp, tới khi một đội ghi bàn còn đội kia không ghi ở cùng lượt đó. Cầu thủ đã bị truất quyền thi đấu trong trận không được tham gia loạt sút này. Trên bảng tỷ số trong ngày, một trận đi tới bước đó vẫn hiện tỷ số sau 120 phút chứ không phải tỷ số loạt sút — đúng quy ước của Luật bóng đá.

Luật bàn thắng sân khách đã bị bỏ

Trước 2021, một tình huống thường gặp ở các cặp đấu hai lượt là luật bàn thắng sân khách: nếu tổng tỷ số hai lượt hoà nhau, đội ghi được nhiều bàn hơn trên sân khách sẽ đi tiếp mà không cần đá hiệp phụ. UEFA chính thức bỏ luật này ở mọi giải cấp câu lạc bộ — Champions League, Europa League, Champions League nữ, Youth League, Siêu cúp châu Âu và Conference League — kể từ vòng loại mùa 2021-22. Từ đó, nếu hoà tổng tỷ số sau lượt về, hai đội đá thẳng hiệp phụ rồi luân lưu như một trận đấu loại trực tiếp một lượt, không còn tính bàn sân khách. UEFA lý giải luật cũ khiến đội chủ nhà ở lượt đi ngại dâng cao tấn công vì sợ để lọt một bàn sân khách mang tính quyết định; khi bàn sân khách không còn quyền phân định, lý do dè dặt đó mất theo. Số liệu UEFA dẫn ra khi ra quyết định, cùng tình hình ở các liên đoàn khác, nằm ở bài luật bàn thắng sân khách còn áp dụng không.

Luân lưu có phải là may rủi thuần tuý

Cảm giác luân lưu giống tung đồng xu không hoàn toàn sai, nhưng cũng không chính xác tuyệt đối. Nghiên cứu của José Apesteguia và Ignacio Palacios-Huerta đăng trên American Economic Review năm 2010 cho thấy đội đá quả đầu tiên thắng khoảng 60% số loạt sút, và giải thích bằng áp lực tâm lý dồn lên đội đá sau (American Economic Association). Mẫu lớn hơn sau đó kéo con số này xuống: nhóm Rudi, Olivares và Shetty gom 1.635 loạt luân lưu từ 1970 tới 2018 và thấy đội đá trước thắng khoảng 55% (PLOS ONE). Lợi thế của người đá trước vì vậy là có thật nhưng nhỏ hơn con số hay được dẫn lại, và phần còn lại của loạt sút vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát của cả hai đội.

Câu hỏi thường gặp

Đội đang bị dẫn bàn có thể xin bỏ qua hiệp phụ để đá luân lưu ngay không? Không. Trình tự hiệp phụ rồi mới tới luân lưu được quy định cứng trong điều lệ giải, không đội nào được quyền lựa chọn bỏ qua bước nào.

Cầu thủ nhận thẻ đỏ trong hiệp phụ có được đá luân lưu không? Không. Cầu thủ bị truất quyền thi đấu ở bất kỳ thời điểm nào trong trận, kể cả trong hiệp phụ, đều không được tham gia loạt sút luân lưu sau đó.

Tỷ số loạt luân lưu có được cộng vào tỷ số trận không? Không. Luật bóng đá quy định loạt sút được thực hiện sau khi trận đấu đã kết thúc, nên tỷ số chính thức là tỷ số sau 120 phút; kết quả loạt sút ghi riêng, như mô tả ở bài cách đọc trang kết quả.

Theo dõi tỷ số trực tiếp và tỷ số trực tiếp hôm nay trên Kèo Nhà Cái 55 — số liệu trong bài đều lấy từ cùng nguồn dữ liệu đó.