Lợi thế sân nhà: dữ liệu nói gì khi khán đài trống

Trong lịch sử Ngoại Hạng Anh trước đại dịch, đội chủ nhà thắng trung bình 46% số trận. Mùa 2020-21 — mùa mà tuyệt đại đa số trận đấu diễn ra không một khán giả nào trên khán đài, trừ một đợt mở cửa giới hạn từ tháng 12/2020 (tối đa 2.000-4.000 người tuỳ vùng) và hai vòng đấu cuối mùa tháng 5/2021 (tối đa 10.000 người hoặc 25% sức chứa) — tỷ lệ đó tụt xuống 37,9%, thấp nhất từng ghi nhận, trong khi tỷ lệ đội khách thắng lại đạt 40,3%, cao nhất từng có (theo Opta Analyst và Premier League). Nói cách khác, khi khán đài gần như trống suốt mùa, đội khách thắng nhiều hơn đội chủ nhà. Đó là một trong những bằng chứng thực nghiệm rõ ràng nhất về lợi thế sân nhà: phần lớn của nó không đến từ mặt sân quen thuộc hay việc đỡ phải di chuyển, mà đến từ khán giả trên khán đài.

Con số nền trước dịch

Mức 46% không phải kết quả ngẫu nhiên của một mùa giải. Trong nhiều thập kỷ trước 2020, tỷ lệ đội chủ nhà thắng ở Ngoại Hạng Anh dao động khá ổn định quanh mức đó, phần còn lại chia cho kết quả hoà và đội khách thắng. Lợi thế này tồn tại bền bỉ tới mức các mô hình dự đoán thống kê luôn phải cộng thêm một hệ số ưu tiên cho đội chủ nhà, bất kể phong độ hay đội hình hai bên ra sao ở thời điểm thi đấu.

Khi khán đài trống, lợi thế gần như biến mất

Tỷ số giữa số trận chủ nhà thắng và số trận đội khách thắng mùa 2020-21 chỉ còn 0,94 (37,9 ÷ 40,3) — nghĩa là số trận đội khách thắng đã vượt qua số trận đội chủ nhà thắng. Đây là mùa duy nhất trong gần ba thập kỷ dữ liệu Ngoại Hạng Anh mà khoảng cách sân nhà - sân khách co lại gần như bằng không, thậm chí đảo chiều. Vì mọi yếu tố khác — luật thi đấu, chất lượng đội hình, mặt sân, lịch di chuyển — gần như không đổi so với các mùa trước và sau đó, biến số thay đổi rõ nhất là khán giả. Đó là lý do giới nghiên cứu bóng đá coi mùa giải này như một thí nghiệm tự nhiên hiếm có để tách bạch vai trò của đám đông.

Trọng tài cũng bị khán đài tác động

Một phần của khoảng cách sân nhà - sân khách tới từ chính các quyết định trên sân. Nghiên cứu của Buraimo, Forrest và Simmons (2010) chỉ ra đội chủ nhà có xu hướng được thổi phạt đền nhiều hơn và nhận ít thẻ vàng, thẻ đỏ hơn đội khách trong những tình huống tương tự. Ở La Liga, trọng tài có xu hướng bù giờ nhiều hơn khi đội chủ nhà đang thua sát nút, và mức chênh lệch này càng lớn ở những sân có sức chứa đông. Một thí nghiệm khác của nhóm Nevill và cộng sự (2002) cho trọng tài xem lại cùng những tình huống tranh chấp, chỉ khác ở việc bật hay tắt tiếng ồn khán đài khi phát lại băng ghi hình — khi nghe tiếng cổ vũ đội chủ nhà, trọng tài có xu hướng thổi phạt đội khách nhiều hơn so với khi xem trong im lặng. Kết quả cho thấy áp lực đám đông tác động tới nhận thức của trọng tài mà không cần bất kỳ chủ đích thiên vị nào.

Những nguyên nhân khác ngoài khán giả

Khán giả không phải nguyên nhân duy nhất, dù là nguyên nhân lớn nhất theo dữ liệu mùa không khán giả. Di chuyển và mệt mỏi vẫn có vai trò thật: đội khách đi xa, ngủ ở khách sạn, đồng hồ sinh học lệch múi giờ trong các giải châu lục, thời gian hồi phục giữa hai trận ngắn hơn nếu lịch thi đấu dày. Sự quen thuộc cũng cộng dồn — đội chủ nhà tập trên chính mặt sân thi đấu, quen kích thước sân, ánh sáng, phòng thay đồ, lịch trình di chuyển trong ngày thi đấu. Từng yếu tố này riêng lẻ khá nhỏ, nhưng cộng lại vẫn tạo ra chênh lệch, dù không lớn bằng phần đóng góp của khán đài.

Lợi thế sân nhà đang thu hẹp dần theo thời gian

Ngay cả trước đại dịch, khoảng cách sân nhà - sân khách ở các giải châu Âu đã có xu hướng giảm suốt nhiều thập kỷ. UEFA dẫn số liệu cho thấy số bàn trung bình mỗi trận ở các giải câu lạc bộ nam đã thu hẹp từ 2,02 bàn sân nhà trên 0,95 bàn sân khách giữa thập niên 1970 xuống còn 1,58 trên 1,15, đồng thời tỷ lệ đội chủ nhà thắng giảm từ 61% xuống 47% (UEFA). Đây cũng là lý do UEFA bỏ luật bàn thắng sân khách từ mùa 2021-22, còn trình tự phân định thay thế nó nằm ở bài hiệp phụ và luân lưu. Khi khoảng cách giữa hai sân ngày càng hẹp, một quy tắc từng dựa trên giả định lợi thế sân khách là điều đặc biệt cũng mất dần cơ sở.

Muốn nhìn phong độ sân nhà, sân khách của một đội cụ thể trước một trận đấu, dữ liệu phong độ 5 trận gần nhất và lịch sử đối đầu phản ánh rõ hơn nhiều so với con số trung bình toàn giải nói ở trên. Cả hai đều nằm trong trang của từng trận, vào từ danh sách trận mỗi ngày.

Theo dõi tỷ số trực tiếp và kết quả bóng đá hôm nay trên Kèo Nhà Cái 55 — số liệu trong bài đều lấy từ cùng nguồn dữ liệu đó.