Luật thay người: 5 quyền thay và 3 lần dừng trận

Phút 70 một đội rút hai cầu thủ, phút 78 thay thêm một người, phút 85 thêm hai người nữa: 5 cầu thủ vào sân mà trận chỉ dừng 3 lần. Số quyền thay và số lần dừng là hai giới hạn tách biệt trong Luật bóng đá, và chúng hay bị gộp làm một.

Năm quyền thay, gói trong ba lần dừng trận

Điều 3 Luật bóng đá quy định số cầu thủ dự bị được sử dụng trong một trận ở giải chính thức, tối đa là năm, do FIFA, liên đoàn châu lục hoặc liên đoàn quốc gia quyết định. Kèm theo đó là một giới hạn thứ hai: mỗi đội chỉ có tối đa ba lần được dừng trận để thay người, và ngoài ba lần ấy còn được thay trong quãng nghỉ giữa hiệp (IFAB).

Hệ quả thực tế nằm ở cách gộp. Thay hai hoặc ba người trong cùng một lần dừng chỉ tính là một lần; thay lẻ tẻ từng người sẽ hết ba lần dừng khi mới dùng ba quyền thay.

Một ví dụ số cụ thể: đội A rút hai người ở phút 60, một người ở phút 72 và hai người ở phút 84 — dùng đủ 5 quyền trong đúng 3 lần dừng. Đội B thay từng người ở phút 55, 65 và 75 thì mới dùng 3 quyền nhưng đã hết cả 3 lần dừng, và hai quyền còn lại chỉ dùng được nếu trận sang hiệp phụ với suất bổ sung.

Quy định năm quyền thay bắt đầu như biện pháp tạm thời năm 2020 rồi được IFAB chuyển thành vĩnh viễn tại Đại hội thường niên lần thứ 136 ở Doha ngày 13/6/2022, áp dụng từ 1/7/2022. Cùng lần đó, số cầu thủ dự bị được đăng ký trong danh sách trận tăng từ 12 lên 15, tuỳ ban tổ chức giải quyết định (IFAB).

Quãng nghỉ giữa hiệp và hiệp phụ nằm ngoài ba lần đó

Thay người trong giờ nghỉ giữa hai hiệp không tiêu tốn lần dừng nào, vì trận đấu vốn đã dừng. Đây là lý do nhiều đội để dành điều chỉnh nhân sự tới phút 46 thay vì thực hiện ở phút 40: cùng một lượt thay, một bên mất một lần dừng còn một bên không.

Hiệp phụ có điều khoản riêng và mang tính điều kiện: nếu điều lệ giải cho phép dùng thêm một cầu thủ dự bị ở hiệp phụ, mỗi đội được thêm đúng một lần dừng trận nữa — tức tối đa 6 quyền thay trong 4 lần dừng cho 120 phút. Điều lệ không bật tuỳ chọn ấy thì không có suất thêm, nên con số cụ thể của từng giải phải đọc ở điều lệ năm đó chứ không suy ra từ Luật bóng đá. Trình tự hiệp phụ và loạt sút sau đó nằm ở bài hiệp phụ và luân lưu.

Mỗi lần thay người đều làm bóng ngoài cuộc, và trọng tài bù lại phần thời gian đó ở cuối hiệp. Vì vậy một hiệp có nhiều lượt thay thường kéo theo số phút bù lớn hơn — chi tiết cách đọc phút thi đấu và phút bù nằm ở bài đọc kết quả bóng đá trực tuyến. Danh sách ra sân và các lượt thay của trận đang diễn ra hiển thị ở trang tỷ số trực tiếp. Với trận sắp đá, lối vào nhanh nhất là bảng trận trong ngày ở trang chủ: mỗi dòng dẫn thẳng sang trang của trận đó.

Thay người vì chấn động não là suất riêng

IFAB thông qua cơ chế thay người vĩnh viễn vì chấn động não tại Đại hội thường niên lần thứ 138 ngày 2/3/2024, và các giải được phép áp dụng nếu muốn. Cầu thủ bị chấn động não hoặc nghi ngờ chấn động não được thay ra và không trở lại sân nữa; lượt thay này không tính vào số quyền thay thông thường, cũng không tính vào ba lần dừng trận (IFAB).

Đi kèm là một quyền đối ứng dành cho đội còn lại. Khi một đội sử dụng suất thay vì chấn động não, đội đối phương được dùng thêm một cầu thủ dự bị và được thêm một lần dừng trận; lần dừng bổ sung này chỉ dùng được cho chính cầu thủ bổ sung đó, không dùng cho một lượt thay thông thường. Trọng tài hoặc trọng tài thứ tư có trách nhiệm báo cho đội đối phương biết họ có quyền này.

Cơ chế đối ứng tồn tại để lý do y tế không biến thành lợi thế chiến thuật. Nhờ vậy quyết định đưa cầu thủ nghi chấn động não ra khỏi sân không còn phải cân nhắc với chuyện mất một suất thay người.

Vì sao con số khác nhau giữa các giải

Luật bóng đá đặt trần chứ không đặt mức bắt buộc. Số cầu thủ dự bị được sử dụng do FIFA, liên đoàn châu lục hoặc liên đoàn quốc gia quyết định, và số cầu thủ được đăng ký trong danh sách trận dao động từ ba tới tối đa mười lăm. Một giải trẻ hoặc giải phong trào vì thế có thể áp dụng con số hoàn toàn khác giải chuyên nghiệp cùng nước.

Một khác biệt nữa nằm ở việc cho phép cầu thủ đã ra sân quay lại. Luật chỉ cho phép kiểu thay người này ở bóng đá trẻ, bóng đá cựu cầu thủ, bóng đá người khuyết tật và bóng đá phong trào, và phải có sự đồng ý của liên đoàn quốc gia. Ở giải chuyên nghiệp, cầu thủ đã được thay ra thì không trở lại sân.

Cách đọc đúng vì vậy là hai bước: Luật bóng đá cho khung tối đa, điều lệ giải cho con số áp dụng thật. Quy định của một giải cụ thể, chẳng hạn thể thức V-League, nằm ở điều lệ từng mùa và có thể đổi giữa các mùa.

Câu hỏi thường gặp

Thay ba người cùng một lúc có bị tính ba lần dừng không? Không. Nhiều lượt thay thực hiện trong cùng một lần dừng chỉ tính là một lần, nên đội vẫn còn hai lần dừng cho phần còn lại của trận.

Thay người trong giờ nghỉ giữa hiệp có mất quyền không? Mất một quyền thay trong số năm quyền, nhưng không mất lần dừng nào, vì quãng nghỉ giữa hiệp được tính riêng.

Cầu thủ bị chấn động não được thay có quay lại sân được không? Không. Đây là suất thay vĩnh viễn, cầu thủ đó không tham gia phần còn lại của trận đấu.

Theo dõi tỷ số trực tiếp và bảng tỷ số bóng đá hôm nay trên Kèo Nhà Cái 55 — số liệu trong bài đều lấy từ cùng nguồn dữ liệu đó.